Amortisman hesaplama: normal ve azalan bakiyeler

Amortisman nedir, neden ayrılır?

İşletmede birden fazla yıl kullanılan bir varlığın (bilgisayar, mobilya, makine, taşıt) bedeli, alındığı yıl tek seferde gider yazılmaz; faydalı ömrü boyunca yıllara dağıtılarak gider yazılır. Her yıl ayrılan bu pay amortismandır. Vergi Usul Kanunu'nun 313-321. maddeleri hangi varlıkların amortismana tabi olduğunu ve nasıl ayrılacağını düzenler. Değeri her yıl ilan edilen tutarı aşmayan küçük alımlar ise doğrudan gider yazılabilir.

Normal amortisman

VUK 315'e göre varlığın maliyeti faydalı ömrüne eşit olarak bölünür: oran = 1 ÷ faydalı ömür. 100.000 TL'lik, 5 yıl ömürlü bir demirbaş için oran %20'dir ve beş yıl boyunca her yıl 20.000 TL amortisman ayrılır. Faydalı ömürler mükellef tarafından serbestçe seçilmez; Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın VUK genel tebliğleriyle yayımladığı amortisman listesindeki süreler kullanılır.

Azalan bakiyeler yöntemi

VUK 316'ya göre bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, normal oranın iki katını (en çok %50) her yıl kalan net değere uygulayabilir. Böylece ilk yıllarda daha çok, sonraki yıllarda daha az amortisman ayrılır. Faydalı ömrün son yılında kalan değerin tamamı amortisman olarak yazılır.

Aynı 100.000 TL'lik, 5 yıllık demirbaş için oran %40 olur: 1. yıl 40.000 TL, 2. yıl 24.000 TL (60.000 × %40), 3. yıl 14.400 TL, 4. yıl 8.640 TL ve son yıl kalan 12.960 TL.

İki yöntemin karşılaştırması

Toplam gider iki yöntemde de aynıdır; değişen, giderin hangi yıla düştüğüdür. Azalan bakiyeler ilk yıllardaki vergi matrahını düşürür, yani vergiyi sonraki yıllara öteler. Kâr beklentisi yüksek bir ilk yıl için avantajlı, zarar beklenen bir dönemde ise anlamsız olabilir.

Bilinmesi gereken kurallar

• Yöntem seçimi: Azalan bakiyelerden normale geçilebilir, normalden azalan bakiyelere geçilemez. Geçişte kalan net değer kalan ömre bölünür.
• Tam yıl kuralı: Yıl içinde hangi ayda alınırsa alınsın, o yıl için tam yıllık amortisman ayrılır.
• Kıst amortisman: Binek otomobillerde (kiralama işiyle uğraşanlar hariç) alındığı yıl yalnızca kalan ay kadar amortisman ayrılır, kalan kısım son yıla aktarılır.
• Maliyet: Amortismana esas tutar KDV hariç maliyettir (indirim hakkı olan mükellef için). Nakliye, montaj gibi alımla ilgili giderler maliyete eklenir.
• Binek otolarda sınır: Gelir ve kurumlar vergisi kanunlarında binek otomobillerin amortismanı için yıllık belirlenen bir üst sınır vardır; aşan kısım kanunen kabul edilmeyen giderdir.