Demirbaş, amortisman ve doğrudan gider yazma sınırı

LA Fish ekibi6 Kasım 20269 dk okuma

Demirbaş neden alındığı yıl tamamen gider yazılmaz?

Küçük bir tasarım ofisi düşünelim. Yılın sonuna doğru üç iş yapıyor: çalışma odasına 7.500 liralık bir dolap alıyor, bilgisayarını 48.000 liraya yeniliyor, bir de salon tipi klima taktırıyor. Üçü de para çıkışı, üçü de işle ilgili; ama vergi hesabına giriş biçimleri aynı değil.

Ayrımın kaynağı Vergi Usul Kanunu'nun 313. maddesidir. Madde, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin değerinin kanun hükümlerine göre yok edilmesini amortismanın konusu sayar. Buradaki mantık basittir: bir yıldan uzun süre kullanılacak bir kıymetin bedeli, yalnızca satın alındığı yılın kazancını değil, kullanıldığı bütün yılların kazancını ilgilendirir. Bu yüzden tutar bir defada gidere atılmaz, faydalı ömre dağıtılır. Aynı mantıkla, bir yıldan kısa ömürlü sarf malzemeleri (kâğıt, toner, temizlik ürünleri) hiç amortismanın konusu olmaz; onlar olağan gider kalemidir.

Demirbaşın kendi değerleme kuralı da ayrıca yazılıdır: Kanun'un 273. maddesine göre alet, edevat, mefruşat ve demirbaş eşya maliyet bedeliyle değerlenir. Yani deftere giren tutar, o kıymetin maliyet bedelidir.

2026'nın sınırı: 12.000 lira

Her küçük alımı yıllara bölmek, hem işletme hem de idare için anlamsız bir yük olurdu. Kanun bu nedenle 313. maddenin son fıkrasında bir eşik tanır: değeri belirli tutarı aşmayan peştemallıklar ile işletmede kullanılan ve değeri aynı tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider yazılabilir.

Fıkranın kanun metninde yazılı tutarı çok eskidir; uygulanan rakam her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir ve bir Vergi Usul Kanunu genel tebliğiyle ilan edilir. 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 588 Sıra No.lu tebliğle 1 Ocak 2026'dan geçerli tutar 12.000 TL olarak belirlendi. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın "amortisman ayırmada alt sınır" tablosu son yılları şöyle gösteriyor:

Tablodaki yükselişin pratik bir sonucu var: hangi tutarın uygulanacağı, kıymetin işletmeye girdiği yıla göre belirlenir. 2025'te 10.400 liraya alınmış bir kıymet o yılın 9.900 liralık sınırını aştığı için amortismana tabidir; 2026'da aynı parayla alınan kıymet ise sınırın altında kaldığından doğrudan gider yazılabilir. Geçen yıl aktifleştirilmiş bir kıymet, bu yılın sınırı yükseldi diye sonradan doğrudan gidere çevrilmez.

İki ayrıntıyı da baştan netleştirmek gerekir. Birincisi, fıkra "gider yazılabilir" diyor; bu bir zorunluluk değil, mükellefin tercihidir. Sınırın altındaki bir kıymeti dilerseniz aktifleştirip amortisman ayırabilirsiniz. İkincisi, sınırın altında kalmak tek başına yeterli değildir: kıymetin 313. maddenin kapsamına girmesi, yani alet, edevat, mefruşat ya da demirbaş niteliğinde olması gerekir. Bina, arsa ya da taşıt gibi kıymetler bu fıkranın konusu değildir.

Bütünlük kuralı: tek tek değil, takım hâlinde

Aynı fıkranın ikinci cümlesi, uygulamada en çok hata yapılan yerdir: "İktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz edenlerde bu had topluca dikkate alınır."

Yani sınır, faturadaki her satır için ayrı ayrı değil, birlikte bir bütün oluşturan kıymetler için toplam üzerinden uygulanır. Tasarım ofisimize dönelim: toplantı odası için 9.000 lirası masa, 6 × 2.000 lirası sandalye olmak üzere 21.000 liralık bir takım alınmışsa, "masa 9.000, sandalyeler tek tek 2.000, hepsi 12.000'in altında" demek mümkün değildir. Takımın tamamı tek bir kıymet gibi değerlendirilir, 21.000 lira sınırı aştığı için aktifleştirilip amortismana tabi tutulur.

Aynı şey teknik olarak birbirine bağlı donanımda da geçerlidir. Bir sunucu ile onu çalıştıran kesintisiz güç kaynağı ve rafı, ya da bir kamera sistemiyle kayıt cihazı ve monitörü, ayrı kalemler olarak faturalansa bile birlikte iş görür. Buna karşılık her biri kendi başına kullanılabilen, birbirinden bağımsız kıymetler (örneğin iki ayrı odaya alınan iki ayrı dolap) ayrı ayrı değerlendirilir. Ölçüt faturanın biçimi değil, kıymetlerin birbirine iktisadi ve teknik bağlılığıdır.

Sınıra hangi tutar karşılaştırılır?

Karşılaştırmaya esas alınacak tutar, faturanın en alt satırı değil kıymetin maliyet bedelidir. Vergi Usul Kanunu'nun 262. maddesi maliyet bedelini, iktisadi bir kıymetin edinilmesi veya değerinin artırılması dolayısıyla yapılan ödemelerle bunlara bağlı bütün giderlerin toplamı olarak tanımlar. Maddenin 2021'de eklenen fıkrası neyin maliyete gireceğini de tek tek sayar: kıymetin edinilmesiyle doğrudan ilgili gümrük vergileri ve komisyonları, yükleme, boşaltma, nakliye ve montaj giderleri; resim ve harçlar, noter, tapu, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri; envantere alındığı tarihe kadarki depolama ve sigorta giderleri.

Bu, sınır hesabını doğrudan etkiler. 11.500 liralık bir vitrin dolabının 900 liralık nakliye ve montaj bedeli varsa maliyet bedeli 12.400 liraya çıkar ve kıymet 2026 sınırının üstüne geçer. Kredi faizi ve kur farkında ise mükellefin seçim hakkı vardır: kıymetin envantere alındığı hesap dönemi sonuna kadar oluşan kısım maliyete eklenebileceği gibi genel giderler arasında da gösterilebilir. Benzer bir serbestlik, kıymetin edinilmesiyle ilgili özel tüketim vergisi, indirilemeyecek katma değer vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi ve kaynak kullanımını destekleme fonu için de tanınmıştır.

İndirilebilir KDV ise maliyete girmez; dolayısıyla KDV mükellefi bir işletme için karşılaştırma KDV hariç tutar üzerinden yapılır. Belgenin kendisi de ayrı bir konudur: tutar ne olursa olsun giderin belgelendirilmesi gerekir, fatura zorunluluğunun 2026 için geçerli haddini fatura mı fiş mi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sınırı aşanlar: faydalı ömür, oran ve usul

Sınırın üstündeki kıymetler aktifleştirilir ve itfa edilir. Oranı mükellef kendi belirlemez: Kanun'un 315. maddesi, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin Maliye Bakanlığı'nın tespit ve ilan edeceği oranlar üzerinden itfa edileceğini, oranların tespitinde kıymetlerin faydalı ömürlerinin dikkate alınacağını söyler. Gelir İdaresi'nin yayımladığı amortisman oranları tablosunda ofis hayatının tipik kalemleri şöyle geçer:

Ofisimizin 48.000 liralık bilgisayarı bu listeye göre 4 yılda, yılda yüzde 25 ile itfa edilir: yılda 12.000 lira gider. Normal amortismanın yanında bilanço esasına göre defter tutanlar azalan bakiyeler usulünü de seçebilir. Mükerrer 315. maddeye göre bu usulde her yıl amortisman hesaplanacak değer, önceki yıllarda ayrılmış amortismanların düşülmesiyle bulunur; uygulanacak oran, yüzde 50'yi geçmemek üzere normal oranın iki katıdır ve son yıla devreden bakiye değer o yıl tamamen yok edilir. Bu usul ilk yıllarda daha yüksek gider verir, toplam gideri değiştirmez.

2021'de 7338 sayılı Kanun'la gelen iki esneklik de hatırlanmaya değer. Birincisi gün esası: dileyen mükellefler, aktife yeni kaydedilecek kıymetler için amortismana kullanıma hazır olduğu tarihte başlayıp her hesap dönemi için kıymetin aktifte kaldığı süre kadar gün esasına göre amortisman ayırabilir. İkincisi süre tercihi: idarenin ilan ettiği faydalı ömürden kısa olmamak üzere amortisman süresi mükellefçe belirlenebilir, ancak bu süre ilan edilen sürenin iki katını ve elli yılı aşamaz; tercih kıymetin envantere alındığı geçici vergi dönemi sonunda kullanılır ve sonradan değiştirilemez. Her iki seçimde de geri dönüş yoktur; 320. madde, bir usule göre hesaplamaya başlandıktan sonra o şekilden vazgeçilemeyeceğini açıkça yazar.

Son olarak amortismanın yıllık niteliği vardır: her yılın amortismanı ancak o yıla ait değerlemede dikkate alınır ve amortismanın bir yıl hiç yapılmamasından ya da düşük oranla yapılmasından dolayı süre uzatılamaz. Atlanan yılın gideri, sonraki yıllara eklenerek telafi edilemez. Ayrılan amortismanların kazançtan indirilmesinin dayanağı ise Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesinin 7 numaralı bendidir.

Binek otomobil: kendi kuralları olan demirbaş

Taşıtlar, özellikle binek otomobiller, bu konunun en çok soru doğuran köşesidir. Oran bakımından otomobiller ve taksiler listede 5 yıl ve yüzde 20 ile yer alır; ancak iki ek kural devreye girer.

İlki kıst amortismandır. Vergi Usul Kanunu'nun 320. maddesi, faaliyeti binek otomobil kiralamak ya da işletmek olanların bu amaçla kullandıkları araçlar hariç olmak üzere, işletmeye ait binek otomobillerinde aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılarak kalan ay süresi kadar amortisman ayrılacağını söyler; ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir. Yani ekimde alınan bir otomobil için ilk yıl on iki değil üç aylık amortisman yazılır.

İkincisi tutar sınırlarıdır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesine 2019'da eklenen hükümler ve bunların 2026 yılı için 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlenen tutarlarına göre, kiralama yoluyla edinilen binek otomobillerde aylık kira bedelinin 46.000 liraya kadarlık kısmı, araç alımındaki özel tüketim vergisi ile katma değer vergisi toplamının en fazla 1.200.000 liraya kadarlık kısmı gider yazılabilir; binek otomobillere ilişkin cari giderlerin ise en çok yüzde 70'i indirilebilir. Amortisman tarafında, bu vergiler hariç ilk edinme bedeli 1.380.000 lirayı, vergilerin maliyete eklendiği veya aracın ikinci el alındığı hâllerde amortismana tabi tutarı 2.600.000 lirayı aşan otomobillerde ayrılan amortismanın yalnızca bu tutarlara isabet eden kısmı gider sayılır. Hangi tutarın uygulanacağı, otomobilin edinildiği tarihte yürürlükte olan rakama göre belirlenir.

Tamir mi, değer artışı mı?

Demirbaş defterine giren bir kıymete sonradan yapılan harcamalar da aynı ayrımla karşılaşır. Vergi Usul Kanunu'nun 272. maddesi, normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, kıymeti genişletmek veya iktisadi değerini devamlı olarak artırmak amacıyla yapılan giderlerin maliyet bedeline eklenmesini öngörür. Madde örnek de verir: motorlu bir kara nakil vasıtasının kasa ya da motorunun yenisiyle değiştirilmesi veya alımında bulunmayan yeni bir tertibatın eklenmesi için yapılan giderler maliyete eklenir. Bir harcama hem tamir hem değer artırma unsuru taşıyorsa, mükellef maliyete eklenecek kısmı ayrı göstermek zorundadır.

Kiralanmış bir yerde yapılan işler için ayrı bir kalem vardır: kiracının yaptığı bu nitelikteki giderler ve faaliyeti için meydana getirdiği tesisata ait giderler özel maliyet bedeli olarak ayrıca değerlenir. Yani kiraladığınız dükkâna yaptığınız sabit tezgâh, kira gideri gibi bir yıllık gider değil, itfa edilecek bir kıymettir.

Pratik bir kontrol listesi çıkarmak gerekirse, bir alımda sırayla şu dört soruyu sormak işi kolaylaştırır: Kıymet bir yıldan uzun süre kullanılacak mı? Alet, edevat, mefruşat ya da demirbaş niteliğinde mi? Bir takımın parçasıysa takımın toplam maliyet bedeli ne? Ve bu bedel, kıymetin işletmeye girdiği yılın sınırını aşıyor mu? Dördünün cevabı doğrudan gider ile amortisman arasındaki tercihi kendiliğinden belirler. Kayıtları aylık tutan bir işletmede bu dört soruyu alım anında yanıtlamak, yıl sonunda yüzlerce fişi yeniden tasnif etmekten çok daha kolaydır; biz de LA Fish'te fiş ve gider kayıtlarını tam bu sırayla sorduğumuz için demirbaş kalemlerini ayrı bir grupta izliyoruz.